5 biến chứng đái tháo đường không thể bỏ qua, cách phòng ngừa

Khi sống chung với đái tháo đường, nhiều người chú ý nhất đến chỉ số đường huyết. Nhưng biến chứng đái tháo đường còn có thể ảnh hưởng đến tim, thận, mắt, dây thần kinh và bàn chân. Một số tổn thương tiến triển từ từ, ít gây khó chịu lúc đầu, nên người bệnh có thể chưa nhận ra. Dưới đây là 5 nhóm biến chứng phổ biến, dù đái tháo đường còn có thể gây ra những biến chứng khác. Cùng theo dõi trong bài viết dưới đây của Trung tâm Y khoa NeoMedic để hiểu chi tiết!

Năm nhóm biến chứng đái tháo đường cần chú ý gồm tim mạch, thận, mắt, thần kinh và bàn chân. Các tổn thương có thể xuất hiện mà chưa có dấu hiệu rõ. Theo dõi đường huyết giúp quản lý bệnh, còn kiểm tra thận, mắt và bàn chân giúp bác sĩ tìm những vấn đề khác. Khám theo kế hoạch và kiểm soát nhiều yếu tố nguy cơ có thể giúp phát hiện sớm, giảm nguy cơ hoặc làm chậm tiến triển biến chứng. [S1, S2, S3, S4]

5 biến chứng đái tháo đường không thể bỏ qua

Khi lượng đường trong máu tăng kéo dài, các mạch máu và dây thần kinh có thể bị tổn thương. Tim, thận, mắt và bàn chân vì thế đều có nguy cơ chịu ảnh hưởng. Mỗi người có nguy cơ khác nhau, tùy loại đái tháo đường, thời gian mắc bệnh và tình trạng sức khỏe đi kèm. [S1, S2]

Biến chứng tim mạch

Đái tháo đường làm tăng nguy cơ mắc bệnh liên quan đến tim và hệ thống mạch máu. Có người đã có tổn thương tim mạch nhưng chưa nhận thấy triệu chứng rõ. [S1, S2]

• Bệnh động mạch vành, các mạch máu nuôi cơ tim có thể bị hẹp do xơ vữa, làm tăng nguy cơ thiếu máu cơ tim hoặc nhồi máu cơ tim. Một số người thấy khó chịu khi gắng sức, nhưng triệu chứng không phải lúc nào cũng rõ ràng.
• Đột quỵ, ở người có đái tháo đường có nguy cơ gặp biến cố mạch máu não cao hơn. Vì vậy, bác sĩ thường quan tâm cả huyết áp và các yếu tố nguy cơ tim mạch khác.
• Bệnh động mạch ngoại biên, các mạch máu nuôi chân có thể bị hẹp, khiến máu đến chân kém hơn. Tổn thương mạch máu phối hợp với giảm cảm giác ở chân khiến những vết thương nhỏ có nguy cơ trở nên khó chăm sóc.

Ngoài đường huyết, bác sĩ còn xem xét huyết áp, mỡ máu và các bệnh kèm theo để đề xuất mục tiêu quản lý thích hợp. Đây là cách tiếp cận nhiều yếu tố nguy cơ, thay vì chỉ quan tâm một chỉ số. [S1, S2]

Biến chứng đái tháo đường lên tim mạch

Biến chứng thận

Thận lọc máu và điều hòa nhiều thành phần quan trọng trong cơ thể. Tổn thương thận do đái tháo đường có thể tiến triển ngay cả khi người bệnh vẫn sinh hoạt bình thường và không đau vùng thận. [S1, S3]

• Giai đoạn ít triệu chứng, một người có thể cảm thấy sức khỏe ổn định mà vẫn có thay đổi liên quan đến thận. Bác sĩ cần xét nghiệm để nhận ra những thay đổi mà nhìn màu nước tiểu hoặc tự cảm nhận sức khỏe chưa phát hiện được.
• Khi bệnh tiến triển, chức năng thận suy giảm có thể ảnh hưởng đến nhiều hoạt động của cơ thể. Tuy nhiên, biểu hiện như mệt mỏi hoặc phù không đặc hiệu cho bệnh thận do đái tháo đường; chúng cũng có thể liên quan tình trạng khác.
• Vai trò của xét nghiệm như nước tiểu đánh giá albumin và xét nghiệm máu ước tính chức năng lọc thận cung cấp hai góc nhìn bổ sung nhau. Một chỉ số đường huyết đẹp không đủ cho biết thận có tổn thương hay không.

Trong lần tái khám, bạn có thể hỏi kết quả kiểm tra thận gần nhất ra sao và có cần theo dõi thêm hay không. Nếu đã có xét nghiệm trước đó, hãy mang theo để bác sĩ so sánh các lần kiểm tra. Người đã có bệnh thận thường cần kế hoạch riêng. Một lần xét nghiệm bất thường có thể cần được bác sĩ kiểm tra lại hoặc tìm thêm nguyên nhân trước khi kết luận. [S1, S3]

Biến chứng mắt

Võng mạc là lớp mô nhạy sáng ở phía sau mắt, giúp tiếp nhận hình ảnh. Ở giai đoạn đầu, người bệnh có thể vẫn nhìn rõ dù võng mạc đã có thay đổi. [S4]

• Thay đổi thị lực, nhìn mờ, nhìn không rõ như trước hoặc nhận thấy bất thường mới ở mắt đều đáng trao đổi với bác sĩ. Tuy vậy, những biểu hiện này không chỉ do đái tháo đường và không đủ để tự xác định bệnh võng mạc.
• Nguy cơ tổn thương thị lực, nếu bệnh võng mạc tiến triển mà không được nhận biết và theo dõi phù hợp, thị lực có thể bị ảnh hưởng đáng kể. Nguy cơ này không xảy ra với tất cả người mắc đái tháo đường.
• Khám mắt trước khi có triệu chứng, khám mắt theo kế hoạch bác sĩ đưa ra có thể giúp phát hiện thay đổi mà người bệnh chưa tự nhận ra. Thời điểm bắt đầu và khoảng cách các lần kiểm tra phụ thuộc loại đái tháo đường cùng nguy cơ của từng người.

Nếu đang đeo kính và nhìn rõ, bạn vẫn có thể cần được đánh giá võng mạc tùy loại bệnh và nguy cơ. Hãy mang kết quả khám mắt trước đó khi tái khám để bác sĩ có thêm thông tin so sánh và quyết định bước theo dõi phù hợp. [S4]

Gây biến chứng lên mắt

Biến chứng thần kinh

Các dây thần kinh giúp cơ thể nhận biết nóng, lạnh, đau và điều khiển nhiều hoạt động khác. Người bệnh đôi khi cảm thấy tê, châm chích hoặc đau bỏng rát, trong khi người khác lại giảm khả năng cảm nhận khi bị trầy xước. [S4]

• Tê bì và cảm giác bất thường, cảm giác kiến bò, tê hoặc đau như bỏng ở bàn chân có thể làm người bệnh khó chịu, nhất là khi nghỉ ngơi. Tuy nhiên, những triệu chứng tương tự cũng có thể xuất hiện do nguyên nhân khác.
• Giảm cảm giác bảo vệ khi cảm nhận đau hoặc nóng kém đi, người bệnh có thể không phát hiện ngay vết xước hoặc vùng da bị tổn thương. Vấn đề không nằm ở mức đau nhiều hay ít mà ở chỗ dấu hiệu cảnh báo tự nhiên của cơ thể hoạt động kém hiệu quả.
• Theo dõi thay đổi theo thời gian, những bất thường tăng dần, làm ảnh hưởng sinh hoạt hoặc đi lại nên được trao đổi sớm với bác sĩ. Khám trực tiếp giúp phân biệt tổn thương thần kinh với các tình trạng có biểu hiện giống nhau.

Nếu cảm giác tê hoặc đau xuất hiện hay tăng lên, hãy kể rõ vị trí, thời điểm và ảnh hưởng đến sinh hoạt khi gặp bác sĩ. Bạn có thể ghi nhớ cảm giác xuất hiện ở một hay hai chân, kéo dài hay từng đợt, có làm khó ngủ hoặc đi lại hay không. Những chi tiết này giúp bác sĩ tìm nguyên nhân, thay vì quy mọi biểu hiện cho đái tháo đường. [S4]

Biến chứng bàn chân

Bàn chân là nơi tổn thương thần kinh và vấn đề tuần hoàn có thể cùng gây ảnh hưởng. Khi chân giảm cảm giác, một vết xước nhỏ có thể không được nhận ra sớm. Nếu máu lưu thông kém, quá trình lành thương còn có thể gặp trở ngại. [S4]

• Vết thương không được phát hiện sớm. Vết phồng rộp hoặc vùng da trầy xước đôi khi không gây đau rõ khi cảm giác bảo vệ suy giảm. Người bệnh có thể tiếp tục đi lại và làm vùng tổn thương chịu thêm áp lực.
• Dấu hiệu tại chỗ cần đánh giá như vết loét, vùng da đỏ hoặc sưng bất thường, dấu hiệu nghi nhiễm trùng hay thay đổi màu sắc bàn chân cần được khám. Không nên tự cho rằng vết thương nhỏ sẽ tự khỏi, đặc biệt khi có giảm cảm giác hoặc từng gặp vấn đề tuần hoàn.
• Bảo vệ bàn chân hằng ngày, cần quan sát da, tránh để chân bị cọ xát và chú ý các bất thường mới là những bước có ích. Người bệnh cũng cần cho bác sĩ biết nếu giày dép thường xuyên gây đau hoặc làm trầy da.

Nhiều vấn đề ở bàn chân có thể được phát hiện sớm trước khi trở nên nghiêm trọng. Khi xuất hiện vết loét hoặc tổn thương mới, hãy đến cơ sở y tế để được đánh giá; tránh tự cắt lọc hay xử lý sâu trên vùng da bị thương. [S4]

Biến chứng lên bàn chân

Phương pháp phát hiện biến chứng khi chưa có dấu hiệu rõ ràng

Thận và võng mạc có thể bị tổn thương trước khi người bệnh cảm thấy khác thường. Bác sĩ vì thế có thể đề nghị những kiểm tra riêng cho từng cơ quan, bên cạnh xét nghiệm đường huyết. [S1, S3, S4]

Kiểm tra chức năng thận

Để kiểm tra thận, bác sĩ có thể xem cả xét nghiệm nước tiểu và xét nghiệm máu. Hai kết quả cho biết những khía cạnh khác nhau của tình trạng thận và cần được đọc cùng tiền sử bệnh. [S1, S3]

• UACR: Đây là xét nghiệm nước tiểu nhằm xem lượng albumin liên quan đến creatinin niệu. Albumin là một loại protein; sự xuất hiện tăng bất thường trong nước tiểu có thể gợi ý tổn thương thận.
• eGFR: Chỉ số này ước tính khả năng lọc của thận, thường được tính từ kết quả creatinin máu cùng một số thông tin của người bệnh. eGFR giúp đánh giá chức năng lọc nhưng không thay thế hoàn toàn UACR. Kết quả cần được đặt cạnh tình trạng sức khỏe và các lần đo khác để hiểu ý nghĩa.

Thận có thể biểu hiện thay đổi ở lượng albumin niệu hoặc ở khả năng lọc với mức độ không giống nhau. Nếu chỉ xem một thông số, bác sĩ có thể thiếu một phần thông tin quan trọng.

Với đái tháo đường túyp 2, kiểm tra thận có thể được cân nhắc ngay từ khi phát hiện bệnh. Bác sĩ sẽ hẹn thời điểm kiểm tra tiếp theo dựa trên kết quả và nguy cơ; một chỉ số đơn lẻ chưa đủ để người bệnh tự kết luận. [S1, S3]

Khám mắt và đánh giá bàn chân

Khám mắt và bàn chân giúp tìm những bất thường mà người bệnh có thể không tự nhận biết. Đây là những bước khám có mục đích khác nhau, bổ sung cho theo dõi đường huyết. [S4]

• Khám mắt: Bác sĩ chuyên khoa mắt có thể kiểm tra võng mạc để phát hiện tổn thương liên quan đái tháo đường. Dù còn nhìn rõ, người bệnh vẫn có thể có tổn thương võng mạc.
• Khám cảm giác thần kinh: Bác sĩ có thể đánh giá cảm giác ở bàn chân bằng các phương pháp khám phù hợp. Điều này giúp nhận ra tình trạng suy giảm cảm giác bảo vệ, vốn khiến người bệnh khó phát hiện chấn thương nhỏ.
• Quan sát da, vết thương và tuần hoàn: Khám bàn chân không dừng ở hỏi có đau hay không. Bác sĩ có thể xem các vùng da bị tì đè, vết nứt, vết loét, hình dạng chân và những dấu hiệu gợi ý vấn đề tuần hoàn.

Nếu đã có kết quả khám chuyên khoa mắt hoặc từng điều trị vết loét chân, bạn nên thông báo khi tái khám đái tháo đường. Nếu xuất hiện vết loét ở chân hoặc triệu chứng mới, hãy liên hệ cơ sở y tế sớm thay vì chờ đúng lịch tái khám. Khi đi khám, nên kể về các vết thương cũ, tình trạng thay đổi cảm giác và những vấn đề khi đi giày. Thông tin ấy có thể giúp bác sĩ đánh giá nguy cơ tổn thương tiếp diễn. [S4]

Khám mắt và bàn chân

Theo dõi HbA1c và nguy cơ tim mạch

HbA1c phản ánh mức glucose máu trung bình trong khoảng hai đến ba tháng gần đây và thường được dùng để đánh giá mức kiểm soát bệnh. Tuy nhiên, chỉ số này không cho biết trực tiếp thận, mắt hoặc bàn chân đã bị tổn thương hay chưa. [S1, S3, S4]

• Theo dõi glucose và HbA1c: Giúp bác sĩ hiểu tình trạng kiểm soát đường huyết qua thời gian và cân nhắc điều chỉnh kế hoạch chăm sóc. Có thể tìm hiểu thêm tại bài chỉ số HbA1c của NeoMedic.
• Kiểm tra huyết áp: Huyết áp là một yếu tố quan trọng trong đánh giá nguy cơ bệnh tim mạch và thận ở người mắc đái tháo đường. Bác sĩ sẽ xem kết quả đo theo hoàn cảnh và bệnh kèm theo, thay vì áp cùng một mục tiêu cho tất cả người bệnh.
• Đánh giá lipid máu: Kết quả cholesterol và các thành phần lipid hỗ trợ đánh giá nguy cơ tim mạch. Bác sĩ cần xem các kết quả này cùng tiền sử và những yếu tố sức khỏe khác trước khi tư vấn.

Không có xét nghiệm duy nhất giúp kiểm tra tất cả biến chứng đái tháo đường. Khi khám, hãy hỏi bác sĩ cơ quan nào cần ưu tiên đánh giá dựa trên tiền sử và các kết quả đã có. Bạn có thể hỏi thêm kết quả nào cần theo dõi qua nhiều lần, bất thường nào cần kiểm tra sớm và khi nào nên tái khám. Nhờ đó, bạn hiểu mục đích của từng xét nghiệm trước khi thực hiện. [S1, S3, S4]

Hướng dẫn cách phòng ngừa biến chứng

Kiểm soát đường huyết, huyết áp, mỡ máu và duy trì thói quen lành mạnh có thể giúp giảm nguy cơ một số biến chứng. Hiệu quả tùy tình trạng mỗi người, vì thế hãy phối hợp các biện pháp phù hợp với kế hoạch theo dõi của bác sĩ. [S1, S2, S3, S4]

• Theo dõi glucose máu theo kế hoạch: Ghi nhận kết quả đúng cách giúp bác sĩ nhận ra xu hướng và đánh giá mức kiểm soát bệnh qua thời gian. Mục tiêu điều trị phải phù hợp với tình trạng từng người, nhất là người có bệnh đồng mắc hoặc dễ bị hạ đường huyết.
• Quan tâm đến huyết áp: Huyết áp tăng có thể góp phần làm tăng nguy cơ đối với tim và thận. Người bệnh nên đo và trao đổi kết quả với nhân viên y tế theo hướng dẫn phù hợp.
• Theo dõi lipid máu và nguy cơ tim mạch: Cholesterol và những yếu tố nguy cơ khác cần được xem cùng tình trạng đái tháo đường. Bác sĩ có thể đề xuất biện pháp quản lý phù hợp dựa trên bệnh sử và kết quả xét nghiệm.
• Duy trì lối sống phù hợp: Chế độ ăn cân đối và vận động trong khả năng giúp hỗ trợ quản lý bệnh. Không có một thực đơn hay kiểu tập luyện phù hợp cho mọi người, đặc biệt khi đã có biến chứng hoặc bệnh tim mạch.
• Quan sát và bảo vệ bàn chân: Chú ý vết xước, vùng da đổi màu, chỗ cọ xát hoặc dấu hiệu giảm cảm giác. Bảo vệ da và chọn giày dép không gây tổn thương có thể hạn chế những nguy cơ không cần thiết.
• Tái khám và trao đổi đầy đủ về triệu chứng: Hãy mang theo các kết quả cũ, danh sách thuốc đang dùng và ghi chú những thay đổi mới về nhìn, cảm giác ở chân hoặc khả năng sinh hoạt. Kế hoạch khám mắt, thận, bàn chân và tim mạch cần cá thể hóa. Trước buổi khám, bạn có thể ghi lại những thay đổi của đường huyết hoặc triệu chứng để trao đổi rõ hơn.

Bên cạnh phòng ngừa lâu dài, hãy cảnh giác với co giật, bất tỉnh, thở nhanh sâu, nôn nhiều hoặc đau bụng nghi nhiễm toan ceton. Đây có thể là tình huống cần cấp cứu; không chờ đủ mọi dấu hiệu mới tìm trợ giúp. Nếu người bệnh bất tỉnh hoặc không nuốt an toàn, không cho ăn uống qua miệng. [S5, S6]

Theo dõi chỉ số đường huyết thường xuyên

Câu hỏi thường gặp về các biến chứng đái tháo đường

Biến chứng đái tháo đường có xuất hiện khi đường huyết ổn định không?

Có. Đường huyết được kiểm soát tốt có ý nghĩa với sức khỏe, nhưng không loại trừ hoàn toàn tổn thương ở mắt, thận hoặc thần kinh. Một số biến chứng tiến triển âm thầm. Bác sĩ vẫn có thể cần đánh giá các cơ quan theo nguy cơ và kết quả kiểm tra trước đó. [S1, S3, S4]

Biến chứng đái tháo đường có chữa khỏi được không?

Tùy loại biến chứng và mức tổn thương, điều trị có thể kiểm soát triệu chứng hoặc làm chậm tiến triển, nhưng không thể hứa mọi tổn thương sẽ hồi phục hoàn toàn. Đặc biệt, thuốc giảm đau do bệnh thần kinh không đồng nghĩa chữa khỏi tổn thương thần kinh. Người bệnh nên được đánh giá riêng. [S4]

Bao lâu cần kiểm tra biến chứng đái tháo đường một lần?

Lịch kiểm tra phụ thuộc từng người bệnh. Loại đái tháo đường, thời gian mắc bệnh, tình trạng thận, mắt, bàn chân và các kết quả trước đó đều ảnh hưởng đến kế hoạch kiểm tra. Hãy trao đổi với bác sĩ đang theo dõi để xác định thời điểm phù hợp. [S1, S3, S4]

Người trẻ mắc đái tháo đường có nguy cơ biến chứng không?

Có thể. Tuổi trẻ không loại trừ nguy cơ tổn thương các cơ quan do đái tháo đường. Mức nguy cơ còn phụ thuộc quá trình kiểm soát bệnh và những yếu tố sức khỏe đi kèm. Người bệnh nên duy trì theo dõi phù hợp thay vì chỉ dựa vào tuổi để đánh giá mức độ an toàn. [S1, S2]

Khi nào người mắc đái tháo đường cần cấp cứu?

Khi người bệnh co giật, bất tỉnh, thở nhanh sâu, nôn nhiều kèm nghi nhiễm toan ceton, cần cấp cứu ngay. Không đợi đủ mọi dấu hiệu mới hành động. Hãy gọi 115; tuyệt đối không cho người bất tỉnh hoặc không nuốt an toàn ăn uống qua miệng. [S5, S6]

Cần cấp cứu ngay nếu bất tỉnh hoặc co giật

Biến chứng đái tháo đường ảnh hưởng nhiều cơ quan, nhưng nguy cơ biến chứng khác nhau ở từng người. Những kết quả đường huyết thuận lợi là tín hiệu hữu ích, song không thay thế hoàn toàn đánh giá mắt, thận, thần kinh hoặc bàn chân. Hãy liên hệ Trung tâm Xét nghiệm của NeoMedic để được tư vấn, hỗ trợ đặt lịch thăm khám và xét nghiệm sớm!

Thông tin trong bài có tính chất tham khảo, không thay thế tư vấn, khám và điều trị theo chỉ định của bác sĩ.

Tài liệu tham khảo

1. [S1] Bộ Y tế. Quyết định 5481/QĐ-BYT (2020), Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị đái tháo đường típ 2, có sửa đổi, bổ sung tại Quyết định 1353/QĐ-BYT (23/02/2021). Bản tái đăng Quyết định 5481.
2. [S2] World Health Organization. Diabetes, fact sheet (2024).
3. [S3] American Diabetes Association. Chronic Kidney Disease and Risk Management: Standards of Care in Diabetes—2026.
4. [S4] American Diabetes Association. Retinopathy, Neuropathy, and Foot Care: Standards of Care in Diabetes—2026.
5. [S5] Centers for Disease Control and Prevention. Diabetic Ketoacidosis (2024).
6. [S6] Centers for Disease Control and Prevention. Treatment of Low Blood Sugar (Hypoglycemia) (2024).