Giải đáp: HPV dương tính có phải ung thư cổ tử cung không

HPV dương tính có phải ung thư cổ tử cung không? Đây là điều đầu tiên nhiều phụ nữ nghĩ đến khi cầm tờ kết quả trên tay. Trên thực tế, kết quả dương tính chỉ xác nhận có virus HPV trong cơ thể, chưa đủ căn cứ để chẩn đoán ung thư hay tổn thương tiền ung thư.

Phần lớn người nhiễm HPV không có triệu chứng và cũng không tiến triển thành ung thư. Sau khi có kết quả, việc cần làm là xác định type HPV, đánh giá tình trạng cổ tử cung bằng các xét nghiệm cần thiết và theo dõi theo đúng khuyến cáo của bác sĩ.

Hãy cùng tìm hiểu trong bài viết dưới đây của Trung tâm Y khoa Neomedic nhé!

Không. HPV dương tính chỉ cho thấy cơ thể đang nhiễm virus Human Papillomavirus (HPV), không đồng nghĩa đã mắc ung thư cổ tử cung. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), phần lớn trường hợp nhiễm HPV mới sẽ được hệ miễn dịch kiểm soát hoặc đào thải trong vòng 1-2 năm. Chỉ một tỷ lệ nhỏ nhiễm HPV nguy cơ cao tồn tại kéo dài mới có khả năng tiến triển thành tổn thương tiền ung thư và ung thư cổ tử cung nếu không được theo dõi, xử trí đúng cách.

HPV dương tính nghĩa là gì?

HPV dương tính là kết quả của xét nghiệm HPV DNA, cho thấy mẫu bệnh phẩm có virus Human Papillomavirus. Đây là xét nghiệm phát hiện virus, không phải xét nghiệm chẩn đoán ung thư cổ tử cung.

HPV là nhóm virus có hơn 200 type khác nhau. Một số type thuộc nhóm nguy cơ cao liên quan đến ung thư cổ tử cung, còn nhiều type khác chỉ gây sùi mào gà hoặc mụn cóc sinh dục. Vì vậy, khi kết quả dương tính, bác sĩ sẽ đánh giá tiếp nguy cơ thay vì kết luận ngay tình trạng bệnh.

Nhiều người phát hiện nhiễm HPV khi vẫn khỏe mạnh và không có triệu chứng nào. Virus có thể tồn tại âm thầm nhiều tháng hoặc nhiều năm trước khi được phát hiện qua chương trình tầm soát định kỳ.

Bảng dưới đây giúp phân biệt kết quả HPV dương tính với ung thư cổ tử cung.

Chẳng hạn, một phụ nữ 29 tuổi có kết quả HPV 16 dương tính nhưng xét nghiệm tế bào học hoàn toàn bình thường. Bác sĩ thường chỉ định soi cổ tử cung để đánh giá kỹ hơn. Nếu chưa phát hiện tổn thương đáng kể, người bệnh có thể chỉ cần theo dõi theo lịch hẹn mà chưa phải điều trị.

Bác sĩ tư vấn kết quả HPV dương tính cho người bệnh nữ

Vì sao HPV dương tính không đồng nghĩa với ung thư cổ tử cung?

HPV là nguyên nhân của khoảng 99% trường hợp ung thư cổ tử cung, nhưng nhiễm HPV không có nghĩa chắc chắn mắc ung thư. Từ khi nhiễm virus đến khi hình thành ung thư là một quá trình kéo dài nhiều năm, trải qua nhiều giai đoạn trung gian.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), phần lớn trường hợp nhiễm HPV mới được hệ miễn dịch kiểm soát trong vòng 1-2 năm mà không tiến triển thành tổn thương nghiêm trọng. Chỉ một tỷ lệ nhỏ nhiễm HPV nguy cơ cao (HR-HPV) kéo dài mới có khả năng gây biến đổi tế bào cổ tử cung. Khi đánh giá nguy cơ, bác sĩ còn dựa trên kết quả tế bào học như ASC-US, LSIL, HSIL cùng các yếu tố liên quan để thực hiện phân tầng nguy cơ (triage) và lựa chọn hướng theo dõi phù hợp. 

Khi virus tồn tại dai dẳng, tế bào cổ tử cung có thể tiến triển lần lượt từ loạn sản nhẹ (CIN 1), loạn sản mức độ vừa hoặc nặng (CIN 2, CIN 3), rồi mới có nguy cơ chuyển thành ung thư. Ở những trường hợp nhiễm HPV nguy cơ cao kéo dài, ở 1 số trường hợp quá trình này thường mất khoảng 10-15 năm, đủ để phát hiện sớm qua xét nghiệm HPV, Pap smear hoặc soi cổ tử cung.

Không ít phụ nữ có kết quả HPV dương tính ở lần khám đầu nhưng trở về âm tính sau một đến hai năm theo dõi vì virus đã được cơ thể loại bỏ. HPV dương tính vì thế không phải là "bản án" ung thư, mà là dấu hiệu cần được theo dõi và quản lý đúng hướng.

Điều quan trọng cần ghi nhớ: HPV dương tính chỉ cho biết cơ thể đang nhiễm virus HPV, không đồng nghĩa với ung thư cổ tử cung. Giá trị của kết quả nằm ở việc phát hiện sớm người có nguy cơ cao để tiếp tục đánh giá và can thiệp khi cần, trước khi tổn thương tiến triển thành ung thư.

Sơ đồ tiến triển từ nhiễm HPV đến tổn thương tiền ung thư và ung thư cổ tử cung

HPV nguy cơ cao và HPV nguy cơ thấp khác nhau như thế nào?

Không phải type HPV nào cũng gây ung thư cổ tử cung. Dựa trên nguy cơ gây bệnh, HPV được chia thành nhóm nguy cơ cao (HR-HPV) và nhóm nguy cơ thấp (LR-HPV). Phân biệt hai nhóm này giúp bác sĩ chọn hướng theo dõi hoặc điều trị phù hợp.

HPV nguy cơ cao có khả năng gây biến đổi tế bào cổ tử cung nếu tồn tại kéo dài. Trong đó, HPV 16 và HPV 18 gây ra khoảng 70% trường hợp ung thư cổ tử cung trên toàn thế giới ((WHO/IARC). Ngoài ra còn có các type như 31, 33, 45, 52, 58... cũng xếp vào nhóm nguy cơ cao.

Ngược lại, HPV nguy cơ thấp thường không gây ung thư cổ tử cung. Hai type phổ biến nhất là HPV 6 và HPV 11, chủ yếu gây sùi mào gà hoặc mụn cóc sinh dục. Nhóm này ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống nhưng rất hiếm khi tiến triển thành bệnh lý ác tính.

Đáng lưu ý, HR-HPV dương tính cũng chưa đồng nghĩa với ung thư. Xét nghiệm chỉ phản ánh sự hiện diện của virus; nguy cơ thực tế cần được đánh giá thêm dựa trên tuổi, kết quả tế bào học (Pap smear), soi cổ tử cung và các yếu tố nguy cơ khác.

Một tình huống khá phổ biến: phụ nữ có HPV 16 dương tính nhưng Pap smear bình thường. Trường hợp này vẫn cần soi cổ tử cung để loại trừ tổn thương tiền ung thư, thay vì kết luận đã mắc ung thư hoặc điều trị ngay.

HPV dương tính bao lâu nên xét nghiệm lại?

Không phải mọi trường hợp HPV dương tính đều cần điều trị ngay hay tái khám trong cùng một khoảng thời gian. Lịch theo dõi do bác sĩ quyết định dựa trên type HPV, tuổi, kết quả Pap smear và nguy cơ xuất hiện tổn thương cổ tử cung.

Theo khuyến cáo của Hiệp hội Soi cổ tử cung và Bệnh học cổ tử cung Hoa Kỳ (ASCCP), nhiều trường hợp HPV nguy cơ cao dương tính nhưng chưa có bất thường tế bào chỉ cần theo dõi định kỳ thay vì can thiệp ngay. Mục tiêu của tái khám là xác định virus đã được đào thải hay vẫn tồn tại kéo dài.

ới HPV 16 hoặc HPV 18 dương tính, nhiều hướng dẫn quản lý nguy cơ như ASCCP khuyến nghị cần đánh giá cổ tử cung bằng soi cổ tử cung, tùy thuộc vào kết quả xét nghiệm đi kèm. Vì đây là hai type có nguy cơ cao nhất liên quan đến ung thư cổ tử cung. Nếu chưa ghi nhận tổn thương đáng kể, người bệnh vẫn cần tái khám đúng lịch hẹn để tiếp tục theo dõi.

Khi nhiễm các type HPV nguy cơ cao khác và tế bào học bình thường, thời gian xét nghiệm lại thường dài hơn. Khoảng cách giữa các lần kiểm tra được rút ngắn hay kéo dài tùy đánh giá nguy cơ của từng người, không áp dụng chung cho tất cả.

Không nên tự ý bỏ lịch tái khám khi không có triệu chứng. Nhiễm HPV kéo dài thường diễn ra âm thầm và chỉ được phát hiện qua các xét nghiệm theo dõi định kỳ.

Sau khi HPV dương tính cần theo dõi và chăm sóc như thế nào?

HPV dương tính không phải là chỉ định điều trị ngay. Kết quả chỉ cho biết có virus HPV trong mẫu xét nghiệm; nguy cơ ảnh hưởng đến cổ tử cung còn tùy type HPV, thời gian nhiễm và tình trạng tế bào cổ tử cung.

Hiện chưa có thuốc đặc hiệu loại bỏ trực tiếp virus HPV, nên hướng xử trí tập trung vào đánh giá nguy cơ, theo dõi định kỳ và phát hiện sớm bất thường. Nhiều trường hợp HPV được cơ thể kiểm soát tự nhiên mà không gây tổn thương nghiêm trọng.

Sau khi có kết quả HPV dương tính, người bệnh thường được hướng dẫn:

• Xác định nhóm nguy cơ HPV: Kết quả HPV cần được đặt trong bối cảnh cụ thể, bao gồm type virus, tuổi, kết quả Pap smear và tiền sử xét nghiệm trước đó. 
• Thực hiện các xét nghiệm cần thiết theo chỉ định: tùy trường hợp, bác sĩ có thể yêu cầu Pap smear, soi cổ tử cung hoặc sinh thiết khi có dấu hiệu bất thường. Không phải ai HPV dương tính cũng cần làm tất cả các bước này.
• Tuân thủ lịch tái khám: HPV nguy cơ cao tồn tại kéo dài mới là yếu tố liên quan đến nguy cơ tổn thương tiền ung thư. Kiểm tra lại đúng thời điểm có ý nghĩa hơn việc quá lo lắng ngay sau một lần dương tính.
• Duy trì lối sống hỗ trợ miễn dịch: bỏ thuốc lá, ngủ đủ giấc, ăn uống cân bằng, hạn chế căng thẳng kéo dài giúp cơ thể kiểm soát virus tốt hơn. Đây là yếu tố hỗ trợ sức khỏe tổng thể, không phải phương pháp điều trị HPV.
• Trao đổi về việc tiêm vaccine HPV: vaccine không điều trị hay loại bỏ type HPV đang nhiễm. Tuy nhiên, người từng nhiễm một type vẫn có thể chưa tiếp xúc với các type khác trong vaccine. Vì vậy, với trường hợp phù hợp về độ tuổi và sức khỏe, bác sĩ có thể cân nhắc tiêm để phòng các type HPV chưa từng nhiễm.
• Không tự ý dùng thuốc hoặc sản phẩm quảng cáo "đào thải HPV": chưa có bằng chứng khoa học cho thấy thuốc uống, thuốc đặt hay thực phẩm chức năng làm virus HPV biến mất nhanh chóng. Tự điều trị có thể khiến người bệnh bỏ lỡ thời điểm cần đánh giá chuyên môn.

Ngoài sức khỏe cổ tử cung, nhiều phụ nữ còn lo HPV dương tính ảnh hưởng đến quan hệ vợ chồng hay khả năng sinh con. Thực tế, nhiễm HPV không đồng nghĩa phải kiêng quan hệ hoàn toàn hay mất khả năng mang thai. Những vấn đề này cần được đánh giá theo tình trạng cụ thể, nhất là khi xuất hiện tổn thương cần can thiệp.

Sau khi nhận kết quả HPV dương tính, điều cần thiết là giữ bình tĩnh và thực hiện theo hướng dẫn theo dõi của bác sĩ. Theo dõi đúng hướng dẫn giúp phát hiện sớm những thay đổi bất thường và xử trí kịp thời khi cần.

Thông tin cần nhớ: HPV dương tính là dấu hiệu cần theo dõi, không phải kết luận ung thư cổ tử cung. Phần lớn trường hợp không tiến triển thành ung thư nếu được quản lý đúng cách.

Dụng cụ lấy mẫu Pap smear và soi cổ tử cung theo dõi người nhiễm HPV

Những yếu tố làm HPV khó được đào thải

Khả năng kiểm soát virus sau khi nhiễm HPV phụ thuộc nhiều vào hoạt động của hệ miễn dịch. Ở phần lớn người khỏe mạnh, cơ thể tự loại bỏ virus theo thời gian mà không cần thuốc đặc hiệu. Tuy nhiên, một số yếu tố làm giảm khả năng này, khiến HPV tồn tại lâu hơn.

Nhiễm HPV dai dẳng (persistent HPV infection), nhất là với các type HPV nguy cơ cao (HR-HPV), là yếu tố quan trọng liên quan đến nguy cơ xuất hiện tổn thương bất thường tại cổ tử cung. Bên cạnh theo dõi xét nghiệm định kỳ, lối sống lành mạnh cũng hỗ trợ hệ miễn dịch hoạt động hiệu quả.

Một số yếu tố có thể làm khó đào thải HPV:

• Hút thuốc lá: các chất trong khói thuốc ảnh hưởng đến miễn dịch tại niêm mạc cổ tử cung, làm giảm khả năng loại bỏ HPV và tăng nguy cơ virus tồn tại lâu hơn.
• Suy giảm miễn dịch: người nhiễm HIV, đang dùng thuốc ức chế miễn dịch, sau ghép tạng hoặc mắc một số bệnh lý ảnh hưởng miễn dịch có thể khó kiểm soát HPV hơn người bình thường.
• Nhiễm HPV nguy cơ cao kéo dài: các type như HPV 16, HPV 18 nếu tồn tại lâu dài cần theo dõi chặt hơn do liên quan đến nguy cơ tổn thương tiền ung thư cổ tử cung.
• Không tầm soát định kỳ: HPV thường không gây triệu chứng rõ. Bỏ lịch kiểm tra khiến các thay đổi bất thường tại cổ tử cung có thể không được phát hiện sớm.
• Căng thẳng kéo dài, thiếu ngủ, dinh dưỡng không cân đối: không trực tiếp gây ung thư cổ tử cung nhưng ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể và khả năng đáp ứng miễn dịch.

Đến nay chưa có thuốc uống, thực phẩm chức năng hay phương pháp dân gian nào được chứng minh loại bỏ hoàn toàn virus HPV trong thời gian ngắn. Các sản phẩm quảng cáo "đào thải HPV", "điều trị âm tính HPV" cần được thận trọng vì thiếu bằng chứng khoa học.

Thay vì tìm cách làm mất virus tức thì, mục tiêu quan trọng hơn là giữ sức khỏe miễn dịch và tuân thủ lịch theo dõi để phát hiện sớm bất thường ở cổ tử cung.

Lưu ý: HPV dương tính không có nghĩa virus sẽ phát triển thành ung thư. Điều quyết định nguy cơ là virus có tồn tại kéo dài hay không và có gây biến đổi tế bào cổ tử cung hay không.

Câu hỏi thường gặp khi có kết quả xét nghiệm HPV dương tính

Sau khi nhận kết quả HPV dương tính, nhiều người có chung thắc mắc về khả năng tự khỏi, mức độ nguy hiểm của từng type, thời điểm xét nghiệm lại, sinh hoạt vợ chồng và ảnh hưởng đến khả năng sinh con. Dưới đây là giải đáp ngắn gọn dựa trên các khuyến cáo y khoa hiện hành.

HPV dương tính có tự khỏi không?

Có. Phần lớn trường hợp nhiễm HPV được hệ miễn dịch kiểm soát và đào thải tự nhiên trong khoảng 1-2 năm. Một số trường hợp HPV nguy cơ cao có thể tồn tại dai dẳng, nhất là khi cơ thể có yếu tố làm suy giảm miễn dịch.

Vì vậy, HPV dương tính không nên hiểu là virus chắc chắn gây bệnh, nhưng cũng không nên bỏ qua việc theo dõi định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ.

HPV type 16 và 18 nguy hiểm như thế nào?

HPV 16 và HPV 18 thuộc nhóm HPV nguy cơ cao (HR-HPV), liên quan chặt chẽ đến nguy cơ ung thư cổ tử cung. Đây là hai type được quan tâm nhiều nhất trong các chương trình sàng lọc.

Dù vậy, HPV 16 hoặc HPV 18 dương tính vẫn chưa phải là chẩn đoán ung thư. Người có kết quả này cần được đánh giá thêm bằng Pap smear, soi cổ tử cung hoặc sinh thiết khi có chỉ định.

Type 16 và 18 là 2 nhóm virus HPV có nguy cơ cao

HPV dương tính bao lâu thì cần xét nghiệm lại?

Thời điểm xét nghiệm lại phụ thuộc vào type HPV, kết quả tế bào học cổ tử cung, tuổi và tiền sử xét nghiệm trước đó.

Với HPV nguy cơ cao dương tính nhưng chưa có bất thường tế bào, bác sĩ có thể chỉ định theo dõi và xét nghiệm lại sau một khoảng thời gian phù hợp. Nếu phát hiện HPV 16, HPV 18 hoặc tế bào cổ tử cung bất thường, việc đánh giá có thể cần sớm hơn.

Không nên tự chọn thời điểm xét nghiệm lại hoặc bỏ lịch hẹn, vì mục tiêu của theo dõi là phát hiện sớm những thay đổi bất thường nếu virus tồn tại kéo dài.

HPV dương tính có quan hệ tình dục được không?

HPV lây truyền qua tiếp xúc tình dục, nhưng HPV dương tính không có nghĩa phải kiêng quan hệ hoàn toàn.

Bao cao su giúp giảm nguy cơ lây truyền HPV nhưng không loại bỏ hoàn toàn, vì virus có thể tồn tại ở vùng da không được che phủ. Nếu đang có tổn thương vùng sinh dục hoặc vừa làm thủ thuật điều trị cổ tử cung, việc quan hệ cần theo hướng dẫn của bác sĩ.

Chồng có bị lây HPV khi vợ dương tính không?

Nam giới cũng có thể nhiễm HPV qua quan hệ tình dục. Phần lớn trường hợp nhiễm HPV ở nam giới không có triệu chứng rõ và được hệ miễn dịch kiểm soát theo thời gian.

Kết quả HPV dương tính ở nữ giới không xác định được thời điểm nhiễm hay nguồn lây. Vì vậy, không nên dùng kết quả xét nghiệm HPV để suy luận về sự chung thủy trong mối quan hệ.

HPV dương tính có ảnh hưởng đến khả năng sinh con không?

Nhiễm HPV thông thường không gây vô sinh và không đồng nghĩa mất khả năng mang thai. Phần lớn phụ nữ có HPV vẫn mang thai và sinh con bình thường.

Khi xuất hiện tổn thương tiền ung thư cần điều trị, bác sĩ sẽ chọn phương pháp cân bằng giữa xử lý tổn thương và bảo tồn khả năng sinh sản, nhất là với phụ nữ còn kế hoạch sinh con.

HPV dương tính có chữa được không?

HPV dương tính không cần điều trị bằng thuốc trong hầu hết trường hợp. Cơ thể có khả năng tự kiểm soát và đào thải virus, tuy nhiên với HPV nguy cơ cao tồn tại kéo dài, người bệnh cần theo dõi định kỳ để phát hiện và xử trí sớm các tổn thương bất thường ở cổ tử cung.

Đọc thêm: Bị nhiễm HPV có chữa được không? Giải đáp từ bác sĩ chuyên khoa

HPV dương tính có phải do ngoại tình không?

Không. Kết quả HPV dương tính không thể xác định thời điểm nhiễm hoặc nguồn lây virus. HPV có thể tồn tại âm thầm trong cơ thể nhiều năm trước khi được phát hiện, vì vậy không nên dùng kết quả xét nghiệm HPV để kết luận về sự chung thủy của bạn tình.

HPV dương tính có phải ung thư cổ tử cung không?

HPV dương tính không phải là dấu hiệu khẳng định ung thư cổ tử cung. Đây là kết quả cho thấy cơ thể có virus HPV và cần được đánh giá, theo dõi đúng cách. Phần lớn người nhiễm HPV sẽ không tiến triển thành ung thư. Hiểu đúng kết quả xét nghiệm, tuân thủ lịch kiểm tra và xử trí khi có chỉ định giúp giảm rõ rệt nguy cơ bỏ sót tổn thương bất thường. 

HPV dương tính có phải ung thư cổ tử cung không? Nếu nhận kết quả HPV dương tính, người bệnh nên mang theo toàn bộ kết quả xét nghiệm khi khám sản phụ khoa để được bác sĩ đánh giá nguy cơ và xây dựng kế hoạch theo dõi phù hợp. 

Nội dung được tham vấn chuyên môn bởi PGS.TS.BS. Tạ Văn Tờ - GĐ TT Giải phẫu bệnh & Sinh học phân tử - Bệnh viện K, Trưởng Bộ môn Giải phẫu bệnh - Trường ĐH Y HN, hiện công tác tại Trung tâm Y khoa NeoMedic.

Nội dung bài viết nhằm cung cấp thông tin y khoa tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị trực tiếp từ bác sĩ.

Nguồn tham khảo

• WHO. Guideline for screening and treatment of cervical pre-cancer lesions (2021, cập nhật 2024).
• ASCCP. 2019 Risk-Based Management Consensus Guidelines for Abnormal Cervical Cancer Screening Tests and Cancer Precursors.
• CDC. About Genital HPV Infection.